De Break Out Route, Corona voorbij.

13 oktober 2020: de coronacrisis lijkt in alle hevigheid terug. Onze minister-president kondigt namens het kabinet nieuwe maatregelen aan. Hij spreekt in termen van een beperkte lockdown.

Bedoeld als een uiterste poging om het virus in te dammen en vertrouwen te herstellen.  

 

De crisis en de maatregelen van onze overheid zijn hard, voor alles en iedereen. Naar onze overtuiging onevenredig hard voor o.a. jongeren, ouderen, mkb’ers en horecaondernemers. Gevoelens van onzekerheid, angst, onrechtvaardigheid nemen toe. Het draagvlak voor de virusbestrijding in de samenleving neemt af, evenals de bereidheid van mensen om rekening te houden met elkaar, juist nu er meer dan ooit behoefte bestaat aan verbinden. Zonder maximaal vertrouwen wordt het een uitdaging om de gehele bevolking te houden aan welk beleid of welke gedragsregels dan ook.

De polarisatie wint het dan van onderlinge solidariteit.

Als Break-out Team vinden wij het essentieel om verder te kijken. We beschouwen de coronacrisis als een systeem-probleem. Een onbekend en complex vraagstuk vraagt om een alles omvattende benadering, het vraagt perspectief voor de langere termijn en tijdig en proportioneel ingrijpen.

 

Met de actuele maatregelen zet de overheid in op een ‘killervirus’, zoals het Ebola-virus, terwijl de data dit tegenspreken. Desondanks stellen we nu criteria op die zorgen voor het platleggen van de maatschappij, met alle indirecte gevolgen van dien. De indirecte gevolgen van COVID-19 zijn er op het niveau van perceptie en in realiteit. Vanuit perceptie kennen we bijvoorbeeld angst, misinformatie en beïnvloeding via social media. Om die percepties op het maatschappelijk niveau te normaliseren hebben we meer nodig dan geruststellende woorden. De realiteit is echter dat we nog altijd weinig weten over het virus. We weten meer dan in maart, maar we weten nog lang niet alles en dat creëert extra onzekerheid in het beleid. We kampen dus met het bestaan van een groot aantal onzekerheden in combinatie met het ontbreken van adequate interventies op globale schaal.

 

We zijn beter in staat om een uitweg te vinden uit deze crisis als we behalve voor de directe gevolgen ook oog hebben voor de neveneffecten van het virus en van het beleid. Daarvoor is het nodig dat we het bestaan van de systeemfouten onderkennen; dat we de diversiteit aan zorgen en andere emoties bij (kwetsbare) doelgroepen erkennen; dat we openheid betrachten naar meervoudige expertise en naar de diversiteit van data; dat leiderschap genomen wordt evenals verantwoordelijkheid. Als we daarin slagen vergroten we met elkaar de wendbaarheid, de weerbaarheid en de veerkracht van de samenleving.

 

We onderscheiden enkele belangrijke thema’s die kunnen bijdragen aan de route die ons leidt uit de bestaande crisis. Deze voorkomen ook dat we er dieper in verstrikt raken. De thema’s die we hieronder kort toelichten worden verder onderbouwd in een Break-out Route die we op korte termijn zullen presenteren.

Zorg voor een goede timing  

De recent aangekondigde maatregelen zijn het resultaat van reactief beleid en daarmee is de aanpak tot nu toe niet effectief. Er is onvoldoende besef van de betekenis van exponentiële groei en krimp. Het lange termijn denken is niet verankerd in onze bestuurlijke structuur. Eerder hebben we te weinig gedaan en nu handelen we rigoureus, zonder rekening de neveneffecten goed te overzien. Het gevolg daarvan is dat we langer nodig hebben om de situatie beheersbaar te maken.

Ofwel: Too little, too late. 

Een beter bewustzijn van lange termijn maakt eerder ingrijpen mogelijk. Daarmee kunnen we de schrijnende secundaire effecten van de crisis in de zorg en maatschappelijke, psychische en economische gevolgen minimaliseren. Voor de lange termijn, is in een vroeger stadium korte termijn ingrijpen, vrijwel altijd het beste.

 

Onderken de weeffouten in systemen

Direct en indirect legt het coronavirus een onevenredige druk op de huidige capaciteit in de gezondheidszorg. De gevolgen van jarenlang bezuinigen worden pijnlijk blootgelegd. De capaciteit is voldoende om adequaat reguliere zorg te verlenen. We hebben echter onvoldoende mensen en middelen beschikbaar om een virus op te vangen. Daar komt nog eens bij dat de belasting van de   zorgmedewerkers vrijwel continu hoog blijft, waardoor er voor professionals nauwelijks ruimte is voor mentaal en fysiek bijtanken. Ook de financiële waardering blijft uit. Het onderkennen van deze weeffouten in ons zorgstelsel kan leiden tot een andere strategie en systeemherstel. Dit geldt overigens ook voor andere publieke sectoren zoals het onderwijs en politie. 

 

Erken meervoudige (wetenschappelijke) perspectieven en diversiteit van beschikbare data

In de aanpak van de crisis zien we nog altijd weinig erkenning voor een meervoudige benadering. Het beleid en de maatregelen zijn hierdoor niet gebaseerd op een interdisciplinaire aanpak van de situatie en interpretatie van data. En dat terwijl een interdisciplinaire benadering juist kan zorgen voor proportionele maatregelen. Met wat inmiddels bekend is over aerosolen zou gericht ventilatiebeleid en investeren in ventilatiesystemen een passende aanpak zijn. Wij pleiten ervoor dat de betrouwbaarheid van data en ook de manier waarop deze worden geïnterpreteerd kritischer dan nu worden beschouwd en meewogen. Dat betekent ook dat we niet alleen meer moeten open staan voor ervaringen en inzichten uit eigen land, maar ook voor die uit andere landen. En dat we deze veel meer dan nu adequaat kunnen benutten ten dienste van de aanpak van de crisis in Nederland.

 

Erken de belangen van multistakeholders

De actuele maatregelen doen geen recht aan specifieke doelgroepen zoals kwetsbare ouderen, jongeren of mensen met een beperking. Zonder richtinggevend kader worden diverse doelgroepen disproportioneel geraakt. Nu treffen de maatregelen bijvoorbeeld zowel jongeren, als ouderen of zieken onevenredig hard. De effecten van de maatregelen zijn echter voor ieder van hen volkomen verschillend. Er kan veel meer recht worden gedaan aan de behoeften van alle uiteenlopende stakeholders als deze in hun unieke belangen worden erkend. We hebben kwetsbare mensen te beschermen en te ondersteunen in plaats van te isoleren. Maar wel met erkenning voor hun eigen autonomie.

 

Erken het leed

Er is in Nederland door de coronacrisis, door de maatregelen en hoe hiermee wordt om gegaan sprake van extra eenzaamheid, depressie en stress. Erkenning van het leed en een meer empathische manier van communiceren, eindigend in rationale argumenten per alternatief of scenario zou hierin helpend zijn. Daarnaast is daadwerkelijk steunen van kwetsbare groepen randvoorwaardelijk om mensen te helpen weer grip te krijgen op hun situatie.

Denk hierbij aan financieel-economische steunpakketten tot juni 2021; het uitbreiden van voedselbanken; schuldsaneringen; intensiveren welzijn, jeugdzorg of psychische zorg en fluïde belastingregelingen.

 

Zet transformatief leiderschap in

Meer dan voorheen was er in de recente persconferentie erkenning voor de schadelijke effecten en de negatieve gevolgen van eerdere maatregelen. Leiderschap krijgt daadwerkelijk impact als oprechte zelfkritiek, -relativering en -reflectie wordt toegepast. Dit betreft ook het laten zien van leervermogen, voortschrijdend inzicht en het bestaan van ‘niet-weten’. Wat ons betreft gaat dit veel verder dan de lessons learned. Het vereist een continu individuele en collectieve bereidheid om kwetsbaarheid te tonen en ruimte voor een rationele dialoog. Van daaruit zal daagvlak in de samenleving ontstaan en de gezamenlijke beweging in het nemen van de eigen verantwoordelijkheid in plaats van te wijzen naar of af te wachten in de maatregelen vanuit de politiek.

 

Communiceer met doelgroepen

De communicatie in deze crisistijd verloopt overwegend top-down. Wat we daarnaast óók nodig hebben is meer ruimte voor maatwerk en zichtbare communicatie per doelgroep. Wat zich nu aftekent is dat vooral over groepen mensen wordt gesproken, in plaats van met hen. Het gevolg daarvan is dat het draagvlak, wat er in aanvang was, alsmaar verder afneemt. Communicatie met doelgroepen vraagt het vermogen om oprecht te luisteren. Om het vertrouwen bij een deel van de bevolking te herwinnen lijkt ons een structurele communicatie aanpak van minder beloven en meer realiseren wenselijk: underpromising & overdelivering.

 

Zie dat een route voorbij scenario’s gaat

Het kabinet presenteert een reeks aan scenario’s als een routekaart. Ieder van deze scenario’s bevat een reeks aan concrete (mogelijke) maatregelen. Daarmee is de aanpak nog altijd overwegend repressief (straffend) in plaats van belonend. Ieder scenario beschrijft wat er niet meer mag of kan. Wat daarnaast nodig is, is een lonkend perspectief vanuit de waardering voor zaken die goed gaan.

© 2020 Het Break-out Team is een initiatief vanuit zorgeloos.